Joaquín Vaamonde Cornide

Joaquín Vaamonde Cornide nace na Coruña o 27 de xaneiro de 1871, quedando orfo a temperá idade. Estuda no Instituto de Ensinos Medios e na Escola de Belas Artes, onde foi un alumno destacado de Isidoro Brocos.

Con 16 anos marcha a Arxentina. En Buenos Aires, onde monta o seu estudo, tivo como mestres a José Bouchet Blanco e Pablo Manzano e especialízase na pintura ao pastel. Entre 1891 e 1892, o artista adquire fama internacional cos seus retratos ao pastel e debuxos grazas á mediación de Rafael Calzada, un asturiano rico, quen o pon en relación coa alta sociedade arxentina e uruguaia.

Os seus retratos de trazos soltos e seguros, baixo os que non se transparenta o debuxo previo a lapis, realizados en delicados tons rosa, ocre, azul, branco e gris, son moi eloxiados pola prensa da época.

Durante a súa estadía en Arxentina traballou incansablemente como ilustrador de revistas e outras publicacións, entre as que destacamos: A Revue Illustree du Río da Prata, Sud América, O Cascabel e O Eco de Galicia. Ademais, foi un dos promotores da Colmea Artística, unha das agrupacións máis importantes de Buenos Aires.

No ano 1894 Joaquín Vaamonde regresa a Galicia disposto a abandonar a arte do pastel, que o levara todo o máis alto, para materializar o seu soño de alcanzar o éxito coa pintura ao óleo de costumes e paisaxes da súa terra natal.

A escritora Emilia Pardo Bazán, personaxe moi influínte na sociedade da época, vai ser a súa protectora, tras ser retratada polo artista, para o que pousaría en dúas ocasións máis. Joaquín Vaamonde, unha vez máis, convértese no retratista de moda da alta sociedade e polo seu estudo de Madrid desfila o máis selecto da sociedade española da época. Con todo, o artista séntese fracasado. Considera os seus delicados traballos ao pastel como unha produción en serie que cada vez o afastan máis do seu ideal artístico.

Por iso, en 1899 decide viaxar por Europa para empaparse das novas correntes impresionistas, mais o seu soño queda truncado por unha doenza pulmonar cando estaba a traballar no taller do afamado pintor Dagnan Bouveret, en París. De volta a Galicia, o artista é acollido por Emilia Pardo Bazán na súa leira de Meirás, Sada, onde morre o 19 de agosto de 1900 aos 29 anos de idade.

Por este motivo, Joaquín Vaamonde formará parte, xunto con Jenaro Carreño Fernández, Ovidio Murguía Castro e Ramón Parada Justel, da denominada Xeración Doente, nome co que se coñece a un grupo de prometedores pintores de Galicia do século XIX falecidos todos eles de tuberculose ao redor do ano 1900, cando roldaban os 30 anos de idade.

A morte prematura de Joaquín Vaamonde influíu na novela de Emilia Pardo Bazán titulada A quimera. Para esta obra en clave, publicada en 1905, a escritora inspírase na vida do pintor e preséntao como Silvio Lago, revelándonos a contradición entre o seu éxito profesional e o fracaso persoal.

O retrato do señor Rego, pintado por Vaamonde en 1892, é unha das escasas obras realizadas ao óleo polo artista. Trátase dun retrato busto dun home novo cuxa figura emerxe dun fondo neutro. De estilo realista, destaca pola súa pincelada minuciosa, apertada e moi pouco empastada. A luz e a cor denotan a influencia dos grandes artistas do barroco, como Velázquez. Este cadro pódese ver na sala 12 do Museo Provincial de Lugo.

Outras obras deste artista están representadas en varias coleccións públicas como O Museo Nacional do Prado, o Museo de Pontevedra, a Colección Abanca, a Real Academia Galega e a Casa de Alba. MQF.

Departamento de Belas Artes do MPL